Parfum (perfumy, kompozycja zapachowa) w kosmetykach
Parfum w kosmetykach to zbiorcza nazwa kompozycji zapachowej, która może zawierać od kilku do kilkuset substancji i służy wyłącznie do nadania zapachu. Zapachy są jedną z najczęstszych przyczyn alergii kontaktowej na kosmetyki, dlatego szczególnie uważać powinny osoby ze skórą wrażliwą, z wypryskiem lub z trądzikiem różowatym.
Inne nazwy: PARFUM, fragrance, kompozycja zapachowa
Ocena Frankly dla typu skóry
Zapach może podrażniać suchą skórę z osłabioną barierą, a Frankly dodaje do tego ostrożnościową flagę hormonalną. Do codziennej pielęgnacji przesuszonej skóry lepiej wybierać kremy bez parfum.
Na sebum ani pory parfum nie wpływa: ocena wynika z ostrożnościowej flagi hormonalnej, bo kompozycja może zawierać substancje nieujawnione na etykiecie.
O ocenie decyduje tu flaga hormonalna związana z nieujawnionym składem kompozycji, a nie problemy skórne. Bez alergii na zapachy Twoja skóra zwykle nie reaguje na sam parfum.
Zapachy należą do najczęstszych przyczyn alergii i podrażnień skóry wrażliwej, a do tego dochodzi flaga hormonalna. Najbezpieczniejszym wyborem są produkty bezzapachowe.
Parfum nie zatyka porów, a ocena wynika z ostrożnościowej flagi hormonalnej. Skóra podrażniona kuracją przeciwtrądzikową zwykle lepiej znosi produkty bezzapachowe.
Przy trądziku różowatym zapachy mogą nasilać pieczenie i rumień, a Frankly dodaje też flagę hormonalną. Przy reaktywnej skórze wybieraj formuły bez parfum.
Tak ocenia ten składnik aplikacja Frankly dla danego typu skóry. „Korzystny” znaczy, że składnik pomaga tej skórze, „Neutralny”, że nie ma dla niej szczególnych plusów ani zastrzeżeń, „Plusy i minusy”, że ma i zalety, i wady, a „Ostrożnie”, że może ją podrażniać lub jej szkodzić. W aplikacji ocena uwzględnia też Twoje problemy skórne i wrażliwości.
Co kryje się pod słowem parfum
W składzie kosmetyku słowo PARFUM (lub FRAGRANCE) oznacza mieszaninę substancji zapachowych. Producent nie musi ujawniać jej składu, bo receptura zapachu jest tajemnicą handlową. Prawo UE wymaga jedynie podania z nazwy alergenów zapachowych z załącznika III, gdy przekraczają próg stężenia, dlatego za słowem parfum często widać np. limonen, linalol czy geraniol.
Kompozycja może być syntetyczna albo naturalna, oparta na olejkach eterycznych. Naturalne pochodzenie nie oznacza mniejszego ryzyka alergii, bo olejki zawierają te same alergeny co zapachy syntetyczne.
Ryzyko alergii i podrażnień
Według komitetu naukowego UE (SCCS) alergia kontaktowa na składniki zapachowe dotyczy 1-3% ogólnej populacji Europy, a wśród pacjentów z wypryskiem odsetek jest wyższy. Raz nabyte uczulenie utrzymuje się zwykle przez całe życie. Zapachy mogą też podrażniać skórę z uszkodzoną barierą oraz nasilać zaczerwienienie u osób z trądzikiem różowatym.
Aplikacja oznacza parfum jako alergen, czynnik mogący zaostrzać wyprysk i trądzik różowaty oraz składnik o umiarkowanym potencjale drażniącym.
Obawy o zaburzacze hormonalne
Aplikacja pokazuje przy parfum także ostrożnościową flagę hormonalną (możliwy zaburzacz endokrynny). Nie oznacza to, że każdy zapach zaburza gospodarkę hormonalną. Skład kompozycji nie jest ujawniany, więc oceniamy ją według tego, co może zawierać. W amerykańskim badaniu 213 produktów najwięcej związków podejrzewanych o działanie hormonalne, np. niektórych ftalanów i piżm syntetycznych, wykryto właśnie w produktach zapachowych, często bez informacji na etykiecie.
Najwięcej danych dotyczy popularnych piżm syntetycznych. Galaksolid w badaniu na samcach szczurów działał jak androgen, obniżał poziom testosteronu i pogarszał jakość nasienia (Li 2023). W testach laboratoryjnych galaksolid i tonalid blokowały receptory estrogenów i androgenów (Schreurs 2005), ale w teście uterotroficznym na gryzoniach nie działały estrogenowo (Seinen 1999). Wyniki na szczurach pochodzą z jednego laboratorium i wymagają potwierdzenia.
Z drugiej strony substancje z tej grupy o udokumentowanym działaniu hormonalnym, ftalany DBP i DEHP, są w kosmetykach w UE zakazane, podobnie jak lilial (butylphenyl methylpropional), wycofany w 2022 roku jako substancja szkodliwa dla rozrodczości. Ryzyko dla konkretnego produktu nie jest więc udowodnione, a flaga ma charakter ostrożnościowy.
Przepisy UE
Parfum jako mieszanina nie ma limitu stężenia w rozporządzeniu (WE) nr 1223/2009, ale każdy jego składnik musi spełniać przepisy: substancje z załącznika II (np. lilial, ftalany DBP i DEHP) są zakazane, a substancje z załącznika III mają limity. Alergeny zapachowe z załącznika III muszą być podane z nazwy w wykazie składników, gdy przekraczają 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 rozszerzyło ten obowiązek na kilkadziesiąt kolejnych alergenów: produkty wprowadzane na rynek od 31 lipca 2026 roku muszą spełniać nowe zasady, a starsze mogą być udostępniane do 31 lipca 2028 roku.